The next stage of experimental work on testing prototypes of concrete, polymer concrete, polymer cement fiber concrete and concrete polymers was carried out at the "A.S. Akhmetov Nanoengineering Research Methods Laboratory". The experiments were conducted as part of the program "BR24992867 - Development of resource-saving technologies for the development and management of water management and processing industry in Kazakhstan, creation of an innovative engineering center." Research and development includes the following tasks of the program's calendar plan:

1) 2.5.1 Investigation of the quality of new building materials, geometric dimensions and shapes of structures;

2) 2.5.2 Investigation of the structure and physico-mechanical and operational properties of hydraulic polymer concrete;

3) 2.5.3 Development of technological parameters for obtaining polymer concrete.

The tests were conducted by Senior researchers, PhD Atenov Y.I. and Master Shanshabaev N.A. under the guidance of Leading researcher, Doctor of Technical Scienses Bekbasarov I.I.

The concrete prototypes were produced at the first stages of the research. For their testing under the action of repeatedly repeated dynamic (shock) loads, a special impact-type laboratory mechanical installation was developed and constructed (Fig. 1).

1 - U-shaped supporting frame; 2 - support part; 3 - guide rod; 4 – impactor; 5 - test sample; 6 - support plates.

Figure 1 – Laboratory installation for impact testing

The results of testing concrete samples for impact loads are shown in diagrams in Figure 2. The standard deviations of the data on the average impact strength of samples at different periods of water saturation are shown in Figure 3. Their maximum values are not higher than 0.45 kJ, which indicates the reliability of the average values of energy costs for destruction. Fragments of tests and destruction of samples are shown in Figure 4.

Figure 2 – Average total energy for initiation of sample damage, kJ

Figure 3 – Standard deviations of the data on the average impact strength of samples at different periods of water saturation at the stage of damage initiation

Figure 4 – Fragments of testing and destruction of concrete samples by impact loads: a) Initial state; b) The stage of damage initiation; c) The stage of progressive destruction; d) The stage of complete destruction.

The results of determining the values of the relative energy intensity coefficient at the stage of damage initiation of concrete samples S_E, calculated by formula (1) are presented in Table 1 and Figure 5.

where: – impact energy for the test sample, kJ; – impact energy for the control sample, kJ; n – sample type.

Table 1 - Values ​​of the relative energy intensity coefficient at the stage of damage initiation of concrete samples

Fig. 5 - Dependence of the coefficient of relative energy intensity at the stage of damage initiation of concrete samples  on the duration of water saturation

The graphs shown in Fig. 6 are described by the following linear function

where: k and o are the parameters taken from Table 11 depending on the type of concrete; t is the duration of water saturation of concrete, days.

Table 2 - Values ​​of parameters k and o in formula (2).

The analysis of the test results at the stage of damage initiation of concrete samples, presented in Fig. 11 and Table 10, allows us to draw the following conclusions:

- the resistance to destruction under impact loads of polymer concrete is, on average, 1.07-2.35 times higher than that of the control concrete;

- the impact resistance of polymer concrete treated with polyester resin PN-609-21M (Ke), as well as polymer cement concrete with additives Polyplast SP-1 (FPP) and MasterRHEOBUILD 1033 (FMR) is 1.07-1.09 times higher compared to control concrete (K);

- polymer-cement fiber-reinforced concretes with additives MasterRHEOBUILD 1033 (FPCMR) and Polyplast SP-1 (FPCPP), as well as polypropylene fiber-reinforced concretes (FC) are characterized by 2.06-2.35 times higher impact resistance compared to control concrete samples (K);

- with an increase in the water saturation period of the samples from 20, 40, and 60 days, a decrease in the impact resistance of the samples by 4-7%, 7-15%, and 11-22%, respectively;

- with a water saturation period of 20, 40, and 60 days, the impact strength decreased: for samples FC, FPCMR and FPCPP– by 4, 7, and 11%, respectively; for Kesamples – by 7, 14, and 20%; and for samples FMR and FPP, a decrease in the desired characteristic of 14 and 20% was observed at 40 and 60 days of water saturation of the samples.

It is known that the introduction of scientific research results into production activities begins with the combined efforts of scientists and industrial specialists. One of these events was organized at the M.Kh. Dulaty Taraz University, which brought together scientists and specialists from the construction industry to discuss common problems.

In particular, from July 21 to August 7, 2025, short-term training courses were held at the M.Kh. Dulaty Taraz University for specialists from industrial enterprises, government agencies and design and survey organizations in the construction sector of the Zhambyl region and the Taraz city. Among the course participants were specialists from the Department of Architecture and Urban Planning of the Zhambyl region administration, experts from the Scientific Research Institute of the SKB of KazNIISA JSC, teachers from the Kazakh National University of Water Management and Irrigation, representatives of design institutions "Expertise of Earthquake-resistant Construction", "StroyTechExpertiza", "StroySnabTechMontazh", "Qaztehnadzor-ALI", specialists from the Gimarat Temirbeton plant, managers and engineering and technical staff of Binom production enterprises, etc. The university's scientists - Bekbasarov I.I., Sagyndykov A.A., Nurpeisov S.K., Bayalieva G.M., Karabaev N.T., Shanshabaev N.A., Atenov Y.I. – contributed to the organization of the course. The acting rector of the University Kabdushev A.A. shared the achievements of university science, familiarized with the university's plans for the prospects of scientific research.

The course was organized and conducted within the framework of the scientific program BR24992867 "Development of resource-saving technologies for the development and management of water management and processing industry in Kazakhstan, creation of an innovative engineering center" implemented at the University. Within the framework of this scientific program, carried out on a grant basis through a competition for program-specific financing, scientists and specialists of the university acquainted the course participants with the results of research on polycomponent concretes and structures made from them. During the training, the intermediate results of experimental research were presented. New knowledge on advanced building materials and structures was presented to industrial specialists. Formulations and technological lines of building materials made on the basis of composite mixtures and improvers were presented. New materials and technologies in the industry, formulations and mixtures, methods and techniques, constructive solutions, etc. were discussed.

During the training, the course participants got acquainted with the material and technical base and scientific achievements of the scientific research laboratory of the engineering profile "Nanoengineering research methods named after A.S. Akhmetov". During which they became interested in the possibility of mutually beneficial use of the potential of the testing laboratory. A number of experts expressed their willingness to assist in the experimental testing of scientists' developments in production conditions. In addition, work is planned to develop a joint project for submission to the technology commercialization grant competition organized by the SHEM of the Republic of Kazakhstan. The course participants highly appreciated the work done and expressed their appreciation.

At the end of the course, the organizers presented the relevant certificates to the course participants. Following the results of the courses, an agreement on further cooperation was reached.

The next stage of experimental study on testing prototypes of concrete, polymer concrete, polymer cement fiber concrete and concrete polymers was carried out at the "A.S. Akhmetov Nanoengineering Research Methods Laboratory" as part of the program "BR24992867 - Development of resource-saving technologies for the development and management of water management and processing industry in Kazakhstan, creation of an innovative engineering center." Research and development includes the following tasks of the program's calendar plan:

1) 2.5.1 Investigation of the quality of new building materials, geometric

dimensions and shapes of structures;

2) 2.5.2 Investigation of the structure and physico-mechanical and operational properties of hydraulic polymer concrete;

3) 2.5.3 Development of technological parameters for obtaining polymer concrete.

The tests were conducted by Senior researchers, PhD Atenov Y.I. and Master Shanshabaev N.A. under the guidance of Leading researcher, Doctor of Technical Scienses Bekbasarov I.I.

Pre-manufactured concrete prototypes at the first stages of research were subjected to compression testing in order to establish their strength. The types of control and prototype concrete samples, their names and markings are shown in Table 1. The tests were carried out using a hydraulic press P-125 in accordance with the requirements of GOST 10180-2012 Concretes. Methods for determining strength from control samples. Fragments of the process of testing concrete samples for compression are shown in Fig. 1. The test results are shown in Table 2.

Table 1 - Information on samples produced for testing

Fig. 1. The compression testing process on the hydraulic press P-125

Table 2 – Compression test results for concrete samples

16–27 маусым аралығында университетімізде нысаналы қаржыландыру бағдарламасы (ПЦФ) шеңберінде «Бір ауыл – бір өнім» жобасының қатысушылары мен жеңімпаздары үшін кәсіби құзыреттілікті арттыруға бағытталған біліктілік курсы табысты өткізілді. Іс-шараны Ғылым және коммерцияландыру департаменті ұйымдастырды.

Курс «Қазақстанның су шаруашылығын және өңдеу өнеркәсібін дамыту мен басқаруға арналған ресурстарды үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжиниринг орталығын құру» жобасының аясында жүзеге асырылды.

Мақсат – ауылдық жерлердегі кәсіпкерлер мен тұрғындардың кәсіпкерлік және технологиялық сауаттылығын арттыру.

Курсты университеттің білікті профессорлық-оқытушылық құрамы жүргізіп, тыңдаушыларға өздерінің ғылыми білімі мен тәжірибесін ұсынды.

Оқу бағдарламасы тыңдаушылардың өтініштері мен қажеттіліктеріне сай дайындалып, үш негізгі бағыт бойынша жүргізілді:
1. «Азық-түлік өндірісінің заманауи тәсілдері: ғылымнан тәжірибеге дейін»;
2. «Биочарды өндіру мен қолданудың озық технологиялары және өсімдік шаруашылығында органикалық өнім өндіруді ұйымдастыру»;
3. «Тоқыма және аяқ киім: бірегей бұйымдарды жасау өнері».

Курс барысында теориялық дәрістермен қатар зертханалық тәжірибелер мен практикалық сабақтар ұйымдастырылды. Тыңдаушылар университеттің заманауи зертханаларында өз өнімдерін сынақтан өткізіп, өнім сапасын арттыруға бағытталған ғылыми әдістермен танысты. Бұл тәжірибе оқу үдерісі мен өндіріс арасындағы тиімді байланысты қамтамасыз етті.

Курс соңында барлық тыңдаушыларға арнайы сертификаттар табысталды. Сонымен қатар, Жамбыл облысының «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы директорының орынбасары Айдар Абдықадыров университеттің оқытушылар құрамына алғысын білдіріп, білікті әрі сапалы оқытқаны үшін алғыс хаттармен марапаттады.

Бұл курс қатысушылардың кәсіби деңгейін арттырып қана қоймай, олардың ауылдық кәсіпкерлік саласындағы нақты жетістіктерге жетуіне сенімділік береді.

Курсы повышения квалификации «Текстиль и обувь: искусство создания уникальных изделий» на базе Таразского университета им. М.Х. Дулати

С 16 по 27 июня 2025 года на базе Таразского университета имени М.Х. Дулати были организованы курсы повышения квалификации «Текстиль и обувь: искусство создания уникальных изделий» объемом 72 академических часа. Обучение проводилось в рамках ПЦФ (Программно-целевого финансирования) по проекту «Разработка ресурсосберегающих технологий для развития и управления водным хозяйством и перерабатывающей промышленностью Казахстана, создание инновационного инжинирингового центра», блок перерабатывающей промышленности: «Разработка технологии изготовления материалов лёгкой промышленности», при содействии Национальной палаты предпринимателей «Атамекен».

Цель курса — комплексное обучение созданию уникальных текстильных элементов и их интеграции в дизайн и пошив обуви. Программа направлена на развитие технических, художественных и творческих навыков в сфере декоративно-прикладного искусства и обувного производства. Слушатели овладели как традиционными, так и современными техниками ковроткачества, методами пошива и сборки обуви.

В обучении приняли участие 17 слушателей из различных населённых пунктов Жамбылской области. Курс включал лекционные и практические занятия. Практика проходила на базе учебно-научно-производственных участков «Өрнек» и «Технолог» кафедры «Текстиль, материаловедение и стандартизация».

В ходе курса участники:

- ознакомились с историей ковроткачества и обувного ремесла;

- изучили свойства и ассортимент материалов, применяемых в производстве;

- освоили ручные и механические техники ковроткачества, включая метод баскур;

- научились создавать авторские узоры и текстурные композиции;

- прошли все этапы технологии пошива, сборки и отделки обуви.

По завершении обучения всем слушателям были торжественно вручены сертификаты о повышении квалификации.

Университет қабырғасында «Қазақстан мен АҚШ арасындағы су ресурстарын басқарудағы инновациялық шешімдер: академиялық, ғылыми және коммерциялық тәсілдер» тақырыбында халықаралық ғылыми семинар ұйымдастырылды.

Семинар ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі тарапынан қаржыландырылатын BR24992867 ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында өтті.

Бағдарламаның мақсаты – Қазақстанда су секторында және қайта өңдеу өнеркәсібінде ресурсты үнемдейтін технологияларды әзірлеу арқылы тұрақты даму қағидаттарын жүзеге асыру және осы бағытта инновациялық инженерлік орталық құру.

Семинарды Басқарма мүшесі – стратегиялық даму және интернационалдандыру жөніндегі проректор Шолпан Есімова құттықтау сөзбен ашып, су саласындағы ғылыми ынтымақтастықтың маңыздылығына тоқталды. Жобаның халықаралық сипатына ерекше назар аударып, қазіргі таңда су ресурстарын тиімді әрі ұтымды басқару - жаһандық күн тәртібіндегі маңызды мәселе екенін жеткізді.

Басқарма Мүшесі –ғылым және цифрландыру жөніндегі проректор Сейтжан Орынбаев сөз алып,еліміздің су ресурстарын басқарудағы жаңа ғылыми бағыттар мен технологияларды қарқынды дамыту жайлы сөз қозғады.

Семинар барысында шетелдік ғалымдар тағылымды баяңдамаларын ұсынды. Небраска университеті жанындағы Water Sciences Laboratory директоры профессор Дэниел Сноу «Know Your Well» бағдарламасы арқылы жастардың су сапасын зерттеуге тартылуы жайлы сөз қозғады. Небраска университетінің доценті Салех Тагваеян Небраска штатындағы су ресурстарын басқарудағы университеттің зерттеу, білім беру және тәжірибеге енгізу рөлі туралы айтты. Қазақстан-Британ техникалық университетінің PhD докторы Жанай Сағин кәсіби колледждер арасындағы халықаралық ынтымақтастық жобалары туралы, соның ішінде АҚШ, Канада, Словакия, Германия және Қазақстан елдері арасындағы тәжірибемен бөлісті. «Eurasia Group Kazakhstan LLP» компаниясының ирригация бағытының жетекшісі Анна Палто елімізде жүзеге асырылып жатқан ирригациялық жобалардың нақты мысалдарын келтірді. Ядролық физика институтының үдеткіштер бөлімі басшысының орынбасары Игорь Данько электронды үдеткіштер негізінде қолданылатын радиациялық технологиялардың су ресурстарын ұтымды пайдаланудағы мүмкіндіктерге тоқталды.

Семинар соңында өзекті мәселелер бойынша қатысушылар еркін форматта пікір алмасты. Қонақтар университет басшылығына алғыстарын білдіріп, жылы лебіздерін жеткізді.

М.Х.Дулати атындағы Тараз университетінің мақсатты қаржыландыру бағдарламасы аясында «BR24992867» Қазақстанның су шаруашылығы мен қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқару үшін ресурс үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжинирингтік орталық құру. Ішкі бағдарлама II. Өңдеу өнеркәсібі блогы 1.2 қосымша тапсырма –«Тамақ және өңдеу өнеркәсібі саласында серпінді ғылыми зерттеулерді ұйымдастыру» бойынша топ мүшелері: А.К. Садибаевпен, Б.Е.Солтыбаевамен, М.Е. Ержановамен, А.С. Боранкуловамен, Л.Ж.Алашбаевамен, А.С. Умирбековамен, сонымен қатар 6В07214 – «Тамақ және өңдеу өңдірістерінің технологиясы және инженерингі» білім беру бағдарламасының 3 курс студенті  Аскер Алижанның қатысуымен ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді.  М.Х.Дулати атындағы Тараз университетінің «Ә.С.Ахметов атындағы Наноинженерлі зерттеу әдістері» инженерлі бейінді ғылыми-зерттеу зертханасында және «Тамақ өндірісі және биотехнология» кафедрасының зертханаларында Жамбыл облысының аудандарында өсірілген, Богарная -56 (Меркі және Т.Рысқұлов аудандарында), Стекловидная -24, Безостая -1 сұрыпты (Байзақ ауданыда) бидай дәндерінің физика- химиялық қасиеттері зерттеулер жасалынды.

Сондай –ақ зерттеу жұмыстары отандық және шетелдік өндірушілердің заманауи жабдықтары, яғни  Perten Instruments (Швеция); шикі желімтек және желімтек индексін анықтайтын Глютоматик 2200; Инфрақызыл анализатор DA 7200, Инфраматик 9140 тамақ өнімдерінің анализаторында және Chopin Instruments (Франция) CD-1 зертханалық диірмені; ұнның газ түзу, газ ұстау қабілеттерін анықтайтын Реоферментометр жабдықтары қолданылды.

Ғылыми зерттеу жұмысының нәтижелері Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы сапаны қамтамасыз ету Комитеті ұсынатын басылымдар тізіміне кірген № 1(87) (2025) «Механика және технологиялар» ғылыми журналында келесі авторлармен:  А.С. Боранкулова, А.С. Умирбекова, А.К. Садибаев,  Л.Ж. Алашбаева, Б.Е. Солтыбаева,  М.Е. Ержанова «Жамбыл облысында өсірілген отандық сұрыпты бидайлардың физика-химиялық құрамын және технологиялық қасиеттерін зерттеу» (https://doi.org/10.55956/SNMB4114) тақырыбында мақала жарияланды.

«Ә.С. Ахметов атындағы Наноинженерлік зерттеу әдістері» ҒЗЗ "BR24992867 - Қазақстанның су шаруашылығы мен қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқару үшін ресурс үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжинирингтік орталық құру" бағдарламасын іске асыру аясында ҒЗЖ жүргізілуде.

Зерттеу жұмыстары т.ғ.д. Бекбасаров И.И., PhD Атенов Е.И. және магистр Шаншабаев Н.А. қатысуымен 2025 жылға бекітілген жеке жұмыс жоспарларына сәйкес орындалуда.

Зерттеудің бірінші кезеңі келесі жұмыс түрлерін қамтыды:

1) Полимербетонға арналған толтырғыштарды, байланыстырғыш заттарды, қоспаларды іріктеу, жеткізу және дайындау;

2) Фибробетонның, полимербетонның және полимерфибробетонның түрін, мөлшерін және оңтайлы құрамын белгілеу;

3) Фибробетонның, полимербетонның және полимерфибробетонның бақылау және тәжірибелік үлгілерін дайындау;

4) Беріктігі артуы үшін бақылау және тәжірибелік үлгілерді таңбалау және сақтау;

5) Статикалық сынақтар жүргізу үшін полимербетонның, жабдықтардың, бақылау және тәжірибелік үлгілерді дайындау.

Зерттеу жұмстары М.Х. Дулати атындағы Тараз университетінің «Ә.С. Ахметов атындағы Наноинженерлік зерттеу әдістері» ҒЗЗ жүргізілді.

ГОСТ 10180-2012 талаптарына сәйкес келетін өлшемдері 100×100×100 мм болатын бетонның бақылау үогілерін жасау үшін ГОСТ 8736-2014 талаптарына сәйкес келетін ұсақ құм және ГОСТ 8267-93 талаптарына сәйкес келетін 5-20 мм фракциялы қиыршық тастар толтырғыш ретінде пайдаланылды.

Бетон үлгілерінің арматуралық элементтері ретінде FiberQazaqstan маркалы полипропилен талшығы қабылданды. Полимерлі қоспалар ретінде келесі материалдар қолданылды:

1) Тығыздығы 1,19±0,02 г/см³ сұйық консистенциядағы Masterrheobuild 1033 полимерлі суперпластификаторы;

2) Полимерлі суперпластификатор Полипласт СП-1 суда еритін ұнтақ консистенциясы;

3) Полиэфирлі шайыр ДС.

Бетон компоненттерінің фрагменттері, талшықты-бетон қоспасы, қалыптардағы үлгілер және дайын үлгілер 1-суретте көрсетілген.

1-сурет. Бетонның құрамдас бөліктері (а), олардың қоспасы (ә), қоспаға енгізілген талшық қоспасы (б), талшықты бетон қоспасы (в), қалыптардағы үлгілер (г) және дайын (ғ) бетон үлгілері.

Осылайша, бетондардың бақылау және тәжірибелік үлгілерінің келесі түрлері жасалды, олардың атауы мен таңбалануы 1-кестеде келтірілген. Барлығы 105 үлгі жасалды (2-сурет).

Кесте 1 - Сынау үшін дайындалған үлгілер туралы мәліметтер

2- сурет. Сынау үшін дайындалған бетон үлгілері

Бетон үлгілері 28 күн ішінде табиғи құрғақ ауа жағдайында кептірілді. Осы уақыт өткеннен кейін 15 дана үлгінің бір бөлігі олардың бетін өңдеу үшін (толық қабатты жабу үшін) ПН полиэфирлі шайырмен өңделді (3 а-сурет).

Зерттелетін бетон үлгілерінің ылғалдылық дәрежесін анықтау үшін 105 үлгінің 63 данасы суға қанықтырылды. Үлгілер бастапқы массасы мен тығыздығын анықтау үшін таразыда алдын ала өлшенді (3 ә-сурет). Сумен қанықтыру булау камерасында жүргізілді, онда үлгілер бөлме температурасында суға толығымен батырылды (3 б,в-сурет).

3-сурет. Полимермен қапталған үлгілер (а), бетон үлгілерін өлшеу (ә), фибробетон (б) және бақылау үлгілерін (в) сумен қанықтыру үшін бу камерасына орналастыру

Зерттеудің келесі кезеңдерінде дайындалған бетон үлгілері ГОСТ 10180-2012 талаптарына сәйкес беріктік шектерін анықтау мақсатында П-125 гидравликалық престе статикалық қысу жүктемелерімен және арнайы зертханалық механикалық қондырғыда соққы әсерімен сыналатын болады.

Within the framework of the PCF project "BR24992867 – Development of Resource-Saving Technologies for the Improvement and Management of Kazakhstan’s Water Sector and Processing Industry, Establishment of an Innovative Engineering Center", the lead researcher Marzhan Kalmakhanova delivered a presentation at the SETAC Europe 2025 international conference, held in Vienna, Austria.

Her presentation emphasized the critical importance of water and the need to implement advanced technologies to tackle the growing issue of emerging pollutants in the environment.

The presented work is the result of a joint international collaboration between Dulaty University (Kazakhstan), the University of Nebraska (USA), and the Polytechnic Institute of Bragança (Portugal). The project highlights the vital role of interdisciplinary and cross-border cooperation in addressing global environmental challenges.

The conference gathered more than 2,700 scientists from around the world, with 450 scientific works accepted for oral and poster presentations. Among them were the research outcomes conducted under the PCF project.

Advancing toward a sustainable future through science!