Scientific internship of Junior Researcher Khabashova Aidana within the framework of PCF project “BR24992867-Development of resource-saving technologies for the development and management of the water sector and processing industry in Kazakhstan, establishment of an innovative engineering centre”.

Khabashova Aidana is a junior researcher at the Center for Water Research and a 3 rd year doctoral student at M.H. Dulaty University of Taraz. Within the framework of the PCF program “BR24992867 - Development of resource-saving technologies for the development and management of the water sector and processing industry in Kazakhstan, establishment of an innovative engineering centre”, she completed a scientific internship at the «National Laboratory Astana». He investigated methods for the production of activated carbon and the adsorption of heavy metals by activated carbon obtained from biomass (sawdust and beet). The video presents the key stages of the work and the scientific experience gained.

2025 жылғы 20-30 мамыр аралығында «BR24992867 – Қазақстанның су шаруашылығы мен қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқару үшін ресурс үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжирингтік орталық құру» ғылыми бағдарламасы бойынша «2.1. Республиканың оңтүстік облыстарының су ресурстары әлеуетін зерттеу және су сақтау технологияларын жасау» тапсырмасының «2.1.1. Қазақстанның оңтүстігіндегі жер асты суларының гидрологиялық жай-күйі мен орналасуын зерттеу» пунктін орындау шеңберінде жобаның ғылыми қызметкерлері Манапбаев Б.Ж., Отаров О.А. пен Егембердиев Н.Т. Жамбыл облысының аудандарына іссапарға жіберілді.

Іссапардың мақсаты - Жамбыл облысы мен Тараз қаласының жер асты сулары кен орындарындағы гидрогеологиялық көрсеткіштерді жинау және ұңғымалардың жай-күйін бағалау. Қойылған міндеттерді орындау үшін «КазТехГеостар» ЖШС гидрогеологиялық су ұңғымаларында гидродинамикалық зерттеулер жүргізуге арналған жабдығы бар УАЗ-469 базасындағы ЛСК-1 зерттеу автомашинасы жалға алынды.

Жер асты суларының гидрогеологиялық көрсеткіштерін жинау бағыты Жамбыл облысының келесі аудандары арқылы өтті: Байзақ, Т.Рысқұлов, Меркі, Қордай, Шу, Мойынқұм, Сарысу, Талас, Жуалы, Жамбыл. Сондай-ақ, деректер аудан орталықтары мен Тараз қаласының су тарату имараттарынан жиналды. Осылайша, Ақжар, Қамқалы, Аспара, Меркі, Билікөл, Жуалы, Луговой, Талас-Аса, Предпесковое, Георгевское, Шу-Новотроицк, Фурманов жер асты су кен орындарынан жалпы саны 62 ұңғыма қамтылды. Химиялық талдау үшін ұңғымалардан су сынамалары алынды, ал тікелей далалық жағдайда ұңғымалардың дебиті, судың температурасы, рН, тоқ өткізгіштігі, судың оттегімен қанығуы анықталды және ұңғымалардың жай-күйі бағаланды. Деректерді жинау кезінде көптеген ұңғымаларда суды ұтымды пайдаланбау фактілері және ұңғымалар маңындағы аумақтың біршама ластануы бар екені анықталды. Осыған қарамастан, Жамбыл облысында ауыз сумен және ауыл шаруашылығын сумен жабдықтау үшін жер асты суларын пайдаланудың зор әлеуеті бар екенін атап өткен жөн.

From October to November 2024, Kurtebayeva Assel Amantayevna completed a research internship at Complutense University in Madrid, Spain, as part of the BR24992867 project, "Development of resource-saving technologies for the development and management of the water sector and processing industry in Kazakhstan, establishment of an innovative engineering centre". During the internship, work was carried out to obtain the characteristics of adsorption and membrane materials using BET, SEM, thermogravimetric analysis, elemental analysis and infrared spectroscopy methods. Membranes based on activated carbons and clays were also synthesized. The membranes were tested in the adsorption of new-generation pollutants from aqueous solutions. In addition, the possibility of membrane regeneration by catalytic wet peroxide oxidation was studied. A scientific article was prepared based on the results of the work.

As part of the grant-funded project BR24992867, titled "Development of Resource-Saving Technologies for the Advancement and Management of Water Resources and the Processing Industry in Kazakhstan, and the Establishment of an Innovative Engineering Center," junior researcher Ulzhan Galymzhankyzy Kanatbek from the Water Quality Laboratory is conducting a study aimed at producing biochar from sheep wool, a resource abundant in Southern Kazakhstan.

The main goal of this work is to explore the potential of wool-derived biochar as an adsorbent for water purification, particularly targeting contaminants such as heavy metals and pharmaceutical residues.

To enhance the accuracy and efficiency of the research, advanced software tools are employed:

• AutoDock Simulation – used to model molecular interactions between pollutants and the biochar surface, allowing prediction of adsorption behavior at the molecular level;
• PyMOL – utilized to visualize the structural and spatial arrangement of molecules, providing insight into how pollutants bind to the biochar;
• RSM Expert – applied for the optimization of biochar production conditions and to analyze experimental data through statistical modeling and response surface methodology.

This research contributes to the development of effective and environmentally sustainable water purification technologies by utilizing readily available organic waste materials, showcasing a circular economy approach where agricultural by-products are repurposed into high-value environmental solutions.

2025 жылғы сәуірде «BR24992867 – Қазақстанның су шаруашылығы мен қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқару үшін ресурс үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжирингтік орталық құру» ғылыми бағдарламасы бойынша «2.1. Республиканың оңтүстік облыстарының су ресурстары әлеуетін зерттеу және су сақтау технологияларын жасау» тапсырмасының «2.1.1. Қазақстанның оңтүстігіндегі жер асты суларының гидрологиялық жай-күйі мен орналасуын зерттеу» пунктін орындау шеңберінде жобаның ғылыми қызметкерлері Манапбаев Б.Ж. пен Отаров О.А. Алматы қаласындағы У.М. Ахмедсафин атындағы Гидрогеология және геоэкология институтына жіберілді. Іссапардың мақсаты - материалдар жинау және институттың Қазақстанның оңтүстігіндегі жер асты суларын зерттеу жобаларымен танысу.

Институт Қазақстанда құрғақ гидрогеологияның алғашқы ғылыми мектебін құрды, оның әзірлемелері еліміздің жекелеген аймақтарын сумен қамтамасыз етуді жақсартуға бағытталған бірқатар үкімет шешімдерінің негізі болды. Жер асты суларын болжамды бағалау деректері өнеркәсіптік гидрогеологиялық зерттеулердің ұзақ мерзімді бағдарламаларын, сондай-ақ жер асты суларының қорларын іздеу және барлау жобаларын әзірлеу кезінде пайдаланылды. Институт Қазақстанның жер асты суларын зерттеу жөніндегі ғылыми орталық болып саналады.

Іссапар барысында институттың жобалары, Қазақстан Республикасының гидрогеологиялық карталарының Атласы, Қазақстанның жер асты сулары кен орындарының Анықтамалығы, институт ғалымдары шығарған монографиялар зерделенді, институттың ғылыми зертханалары мен кітапханасында жұмыс жасалды. Сондай-ақ, Жамбыл облысының жер асты суларының гидрогеологиялық көрсеткіштерін жинау бойынша кеңес алынды және іс-қимыл жоспары үйлестірілді. Осы мәселе бойынша «2.1.1. Қазақстанның оңтүстігіндегі жер асты суларының гидрологиялық жай-күйі мен орналасуын зерттеу» пунктін орындау үшін біздің зерттеулерімізге одан әрі кеңес беру бойынша келісім алынды. Институт басшылығы мен PhD доктор С.Р.Тәжиевтің пайдалы іссапарды ұйымдастырудағы көмегін ерекше атап өту қажет.

Scientific internship of Junior Researcher Reimbayev Yerbol within the framework of PCF project “BR24992867-Development of resource-saving technologies for the development and management of the water sector and processing industry in Kazakhstan, establishment of an innovative engineering centre”.

Reimbayev Yerbol is a junior researcher at the Center for Water Research and a 1st year doctoral student at M.H. Dulaty University of Taraz. Within the framework of the PCF program “BR24992867 - Development of resource-saving technologies for the development and management of the water sector and processing industry in Kazakhstan, establishment of an innovative engineering centre”, he underwent scientific internship in the Polytechnic Institute of Bragança (Portugal), in the CIMO laboratory. He studied methods of wastewater treatment and adsorption of pollutants using environmentally friendly sorbents. The video presents the key stages of the work and the scientific experience gained.

2024-2026 жылдарға арналған ғылыми, ғылыми-техникалық бағдарламалар бойынша бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруға арналған «Қазақстанның су шаруашылығы мен қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқару үшін ресурс үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжинирингтік орталық құру» жобасы бойынша «Тамақ және өңдеу өнеркәсібінде серпінді ғылыми зерттеулерді ұйымдастыру» қосалқы тапсырмасы аясында "Нан өндірісінде дәстүрлі емес шикізатты пайдалануды зерттеу" тақырыбы бойынша 29 сәуір  күні, 2-3-303 аудиторияда offline және online режимде халықаралық деңгейде дөңгелек үстел өткізілді.

Кездесуге "Тамақ өндірісі және биотехнология" кафедрасының оқытушылары, ЖШС"НПП" "Инноватор" ғылыми аға қызметкері Чаканова Ж.М. (Астана қ.), мемлекеттік биотехнология университетінің т.ғ.к, доцент Омельченко С.Б., т.ғ.к, доцент Юрченко С.Л., т.ғ.к, доцент Дихтярь А.Н. (Украина, Харьков қ.), ЖШС «Актобе нан» аға механник Абдыкалыков Ш.Ж. (Актобе қ.), Жамбыл индустриальды технологиялық колледжінің өндірістік оқу мастері Нышанбаева С.М., «Казагрекс» АҚ-ң ЖФ облыстық зертханасының меңгерушісі Алимбетов Н.С. және Ш.Муртаза атындағы Тараз инновациялық университетінің «Стандартизация және ветеринария» кафедрасының меңгеушісі Маликтаева П. қатысты.

Дөңгелек үстелдің қорытындысы бойынша, ғылыми–зерттеу жұмысының мақсатына сәйкес Жамбыл облысы аумағында өсірілетін бидай дәндерінің сапа көрсеткіштері бойынша жасалған зерттеу жұмыстарының негізінде алынатын өсімдік және жануар текті қоспалары бар «Таба-нан» ұлттық нанының технологиясын жасауға дйінгі жүргізілген жұмыстары бойынша және басқа да мекеме мен ЖОО-ның қызметкерлерінің қазіргі таңда жүргізіп жатқан жұмыстары бойынша тәжірибелерімен бөлісті.

Ғылым және коммерцияландыру департаменті Коммерцияландыру бөлімінің ұйымдастыруымен Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру (ПЦФ) аясында жүзеге асып жатқан «Жеңіл өнеркәсіп материалдары мен бұйымдарының сапа зертханасы» жобасы бойынша мамандармен кездесу өтті. Жоба жетекшісі Бекжан Абзалбекұлы 350 миллион теңге көлеміндегі гранттық қаржыландыруға өтінім беру аясында «3ARU» ЖШС директоры Тоқтасын Бақытжанқызымен кездесті. Кездесу барысында жобаны жүзеге асырудың №3 механизмі шеңберінде қоса қаржыландыру шарттары талқыланып, алдағы серіктестіктің негізгі бағыттары нақты анықталды. Өз кезегінде, «3ARU» ЖШС директоры Т. Қаппарова компания тарапынан қой жүнінен жасалатын өнімдерді нарыққа шығару мен коммерцияландыруға қолдау көрсетуге дайын екенін мәлімдеді. Бұл бастама – университеттегі ғылыми жобаларды нақты өндіріс саласына енгізе отырып, өңірлік жеңіл өнеркәсіпті дамытуға бағытталған маңызды стратегиялық қадам болып табылады.