М. Х. Дулати атындағы Тараз университетінде ресейлік АМТ компаниясы шығарған S300-2 құрылыс 3D принтерін монтаждау және іске қосу-баптау жұмыстары басталды. Бұл принтер "BR24992867 - Қазақстанның су шаруашылығы мен қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқару үшін ресурс үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжинирингтік орталық құру" бағдарламасы бойынша нысаналы қаржыландырудың мемлекеттік бағдарламасын іске асыру шеңберінде сатып алынды.

Жұмыстар Басқарма төрағасы – Ректор у.м.а. Орынбаев С.Ә. басшылығымен ресейлік 3D CDC компаниясының басшысы А.Е. Чикуновтың, "Farlow ЖШС басшысы Сулейменов К., "Ә.С. Ахметов атындағы Наноинженерлік зерттеу әдістері" ҒЗЗ ғылыми қызметкерлерінің және университеттің шаруашылық бөлімінің қызметкерлерінің қатысуымен жүргізілуде.

Қазіргі уақытта іргетас тіректерін орнату, рамалық элементтерді монтаждау, фермалар мен байланыстырушы блоктарды жинау жұмыстары жүргізілуде. Жұмыстарды 2025 жылдың желтоқсан айының бірінші онкүндігінде аяқтау жоспарлануда.

Айта кетейік, бұл құрылыс 3D принтері Тараз қаласы мен Жамбыл облысында іске қосылатын осындай жалғыз жабдық болып табылады.

Бетондардың, полимербетондардың, полимерцементті фибробетондардың және бетонполимерлердің тәжірибелік үлгілерін сынау бойынша эксперименттік жұмыстардың келесі кезеңі «Ә.С.Ахметов атындағы Наноинженерлік зерттеу әдістері» ҒЗЗ орындалды. Эксперименттер "BR24992867-Қазақстанның су шаруашылығы мен қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқару үшін ресурс үнемдейтін технологияларды әзірлеу, инновациялық инжинирингтік орталық құру" бағдарламасын іске асыру аясында жүргізілді. ҒЗЖ бағдарламаның күнтізбелік жоспарының келесі міндеттерін орындауды қамтиды:

1) 2.5.1 Жаңа құрылыс материалдарының сапасын, құрылымдардың геометриялық өлшемдері мен пішінін зерттеу;

2) 2.5.2 Гидротехникалық полимербетондардың құрылымы мен физикалық-механикалық және пайдалану қасиеттерін зерттеу;

3) 2.5.3 Полимербетон алудың технологиялық параметрлерін әзірлеу.

Сынақ жұмыстары АҒҚ, PhD Е.И. Атеновтың және АҒҚ, магистр Н.А. Шаншабаевтың қатысуымен т.ғ.д. И.И. Бекбасаровтың жетекшілігімен жүргізілді.

Зерттеудің алғашқы кезеңдерінде бетондардың үлгілері жасалған. Бірнеше рет қайталанатын динамикалық (соққы) жүктемелердің әсерінен оларды сынау үшін соққы жасайтын арнайы зертханалық механикалық қондырғы әзірленіп, дайындалды (1-сурет).

1-П-тәрізді тірек жақтауы; 2 - тірек бөлігі; 3 - бағыттаушы білік; 4 – қаққыш; 5 - сынақ үлгісі; 6 - тірек тақталары.

1-сурет – Соққылық сынақтарға арналған зертханалық қондырғы

Бетон үлгілерін соққы жүктемелеріне сынау нәтижелері 2-суреттегі диаграммалар түрінде берілген. Әртүрлі қанығу кезеңіндегі үлгілердің орташа соққы беріктігі деректерінің стандартты ауытқулары 3-суретте көрсетілген. Олардың максималды мәндері 0,45 кДж-ден аспайды, бұл бұзылуға жұмсалатын энергия шығындарының орташа мәндерінің сенімділігін көрсетеді. Сынақтар мен сынамалардың үзінділері 4-суретте көрсетілген.

2-сурет - Үлгінің зақымдана бастауының орташа жиынтық энергиясы, кДж

3-сурет - Зақымданудың басталу сатысында судың қанығуының әртүрлі кезеңдері үшін үлгілердің орташа әсер ету беріктігі деректерінің стандартты ауытқулары

4-сурет - Бетон үлгілерін соққы жүктемелерімен сынау және бұзу фрагменттері: а) бастапқы күй; ә) зақымданудың басталу кезеңі; б) үдемелі жойылу кезеңі; в) толық жойылу кезеңі.

(1) формула бойынша есептелген S_E бетон үлгілерінің зақымдана бастауы сатысында салыстырмалы энергия сыйымдылығы коэффициентінің мәндерін анықтау нәтижелері 1-кестеде және 5-суретте көрсетілген.

мұндағы:  – үлгі үшін соққылардың энергия сыйымдылығы, кДж;  – бақылау үлгісі үшін соққылардың энергия сыйымдылығы, кДж; n – үлгі түрі.

1-кесте -бетон үлгілерінің зақымдана бастау сатысындағы салыстырмалы энергия сыйымдылығы коэффициентінің мәні

5-сурет -  бетон үлгілерінің зақымдана бастау сатысындағы салыстырмалы энергия сыйымдылығы коэффициентінің судың қанығу ұзақтығына тәуелділігі

6-суретте көрсетілген графиктер келесі сызықтық функциямен сипатталады

мұндағы: k және o – бетонның түріне байланысты 2-кесте бойынша қабылданатын параметрлер; t - бетонның сумен қанығу ұзақтығы, тәулік.

2-кесте - (2) формуладағы k және o параметрлерінің мәндері

1-суретте және 1-кестеде келтірілген бетон үлгілерінің зақымдануын бастау сатысындағы сынақ нәтижелерін талдау келесі қорытындылар жасауға мүмкіндік береді:

- полимербетондардың соққы жүктемелеріне ұшыраған кезде бұзылуға төзімділігі бақылау бетондарына қарағанда орта есеппен 1,07-2,35 есе жоғары;

- PN-609-21m (Ke) полиэфир шайырымен өңделген бетонополимерлердің, сондай-ақ Полипласт СП-1 (FPP) және MasterRHEOBUILD 1033 (FMR) қоспалары бар полимерцементті бетондардың соққыға төзімділігі бақылау бетондарымен (K)салыстырғанда 1,07-1,09 есе жоғары;

- masterrheobuild 1033 (FPCMR) және Полипласт СП-1 (FPCPP) қоспалары бар полимерцементті фибробетондар, сондай-ақ полипропиленді фибробетондар (FC) бақылау бетондарының (K_i)үлгілерімен салыстырғанда соққыға төзімділіктің 2,06-2,35 есе жоғарылауымен сипатталады;

- үлгілерді сумен қанықтыру кезеңінің 20, 40 және 60 тәулікке дейін ұлғаюымен үлгілердің соққы жүктемелеріне төзімділігінің тиісінше 4-7%, 7-15% және 11-22 төмендегені тіркелді%;

- 20, 40 және 60 тәулікке тең сумен қанықтыру кезеңінде соққы беріктігінің шегі төмендеді: FC, FPCMR және FPCPP үлгілерінде-тиісінше 4, 7 және 11%; Ke үлгілерінде – 7, 14 және 20%; ал FMR және FPP үлгілерінде қажетті сипаттаманың 14 және 20% төмендеуі% үлгілерді 40 және 60 тәулікте сумен қанықтыру кезінде анықталды.

Ғылыми ізденіс нәтижелерін зертханалар аясында ғана қалдырмай, өнеркәсіп алаңына шығару және оларды өндірістік мәселелерді шешуге бағыттау нақты қадамдардан басталатыны белгілі. Осындай іс-шараның бірі М.Х. Дулати атындағы Тараз университетінде ұйымдастырылып, ортақ мәселелерді талқылау үшін құрылыс саласының мамандарын бір ортаға тоғыстырды.

Атап айтқанда, 2025 жылдың 21 шілдесі мен 7 тамыз аралығында М.Х. Дулати атындағы Тараз университетінде Жамбыл облысы мен Тараз қаласының құрылыс саласындағы өнеркәсіптік кәсіпорындары, мемлекеттік органдары мен жобалау мекемелерінің мамандарына арналған қысқа мерзімді оқыту курсы өткізілді. Курс тыңдаушыларының арасында Жамбыл облысы әкімдігінің Сәулет және қала құрылысы басқармасының мамандары, ҚазСҚҒЗИ АҚ ОҚФ ғылыми-зерттеу институтының сарапшылары, Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университетінің оқытушылары, «Сейсмотұрақты құрылыс сараптамасы», «СтройТехЭкспертиза», «СтройСнабТехМонтаж», «Qaztehnadzor-ALI» жобалау мекемелерінің өкілдері, «Ғимарат Темірбетон» зауыты, «Бином» құрылыс-монтаждау компаниясы сияқты өндірістік кәсіпорындардың басшылық және инженерлік-техникалық мамандары қатысты. Курс жұмысын ұйымдастыруға университет ғалымдары – Бекбасаров И.И., Сағындыков А.А., Нурпеисов С.К., Баялиева Г.М., Карабаев Н.Т., Шаншабаев Н.А., Атенов Е.И. өз үлестерін қосты. Университет ректорының м.а. Кабдушев А.А. тыңдаушыларға университет ғылымының жетістіктері туралы шолу жасап, ғылыми ізденістердің келешегі жайлы университет жоспарларымен таныстырды. 

Курс университетте орындалып жатқан BR24992867 «Қазақстанның су шаруашылығы және қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту және басқарудың ресурсүнемді технологияларын дайындау, инновациялық инжиниринг орталығын құру» ғылыми бағдарламасы аясында жүргізілді. Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру конкурсы бойынша гранттық негізде орындалып жатқан осы ғылыми бағдарламаның аясында университет ғалымдары мен мамандары поликомпонентті бетондар мен олардан жасалған конструкцияларды зерттеу жұмыстарының барысымен курс тыңдаушыларын таныстырды. Оқу барысында эксперименталдық-зерттеу жұмыстарының аралық нәтижелері баяндалды. Озық материалдар мен конструкциялар жөнінде өндіріс мамандарына жаңа мәліметтер берілді. Композиттік қоспалар мен жақсартқыштар негізінде дайындалатын құрылыс материалдарының рецептуралары мен технологиялық желілері таныстырылды. Саладағы жаңа материалдар мен технологиялар, құрамдар мен қоспалар, әдістер мен тәсілдер, конструктивтік шешімдер және т.б. талқыланды.

Оқу барысында «Ә.С. Ахметов атындағы Наноинженерлік зерттеу әдістері» инженерлік бейіндегі ғылыми-зерттеу зертханасының материалдық-техникалық базасымен және ғылыми жетістіктерімен танысқан курс тыңдаушылары сынақ зертханасының әлеуетін өзара тиімді пайдалану мүмкіндігіне қызығушылық танытты. Ғалымдардың әзірлемелерін өндіріс жағдайында тәжірибелік сынақтан өткізу мәселелеріне қолғабыс жасауға уәде етті. Одан бөлек, ҚР ҒжЖБМ ұйымдастыратын технологияларды коммерцияландыру гранттық конкурсына ұсыну үшін өндірістік серіктес ретінде ғалымдармен бірге ортақ жоба әзірлеу жұмыстары жоспарланды. Тыңдаушылар атқарылған жұмыстарға жоғары баға беріп, ризашылығын білдірді.

Курс соңында ұйымдастырушылар тарапынан тыңдаушыларға арнайы сертификаттар табысталып, орнатылған серіктестікті әрі қарай өзара тиімді форматта жалғастыру келісілді.